Van herder tot heerser

Elke organisatie begint met een opdracht. Maar wat lang genoeg bestaat, gaat vooral zichzelf dienen. Adriaan Weterings, financieel adviseur van tientallen overheden, kent dat mechanisme uit zijn vak. Dat hij het zou tegenkomen in zijn eigen kerk, had hij nooit verwacht.

In de Sacramentskerk in Breda werd hij gedoopt en bijna zestig jaar diende hij haar als zanger, vrijwilliger en bestuurder. Hij zag het koor uitgroeien van parochiekoor tot een ensemble dat zong onder Bernard Haitink, met Ton Koopman de Matteüs Passion opnam en optrad in Westminster Abbey, St. Paul’s Cathedral en de Sint-Pieter in Rome. Toen het bisdom de kerk wilde afstoten, kocht de gemeenschap haar in 2000 met eigen geld terug. In 2016 onttrok het bisdom haar aan de eredienst. In 2020 volgde een eis van ruim een half miljoen euro en beslag op zijn privérekening. Ter zitting bleef van de vorderingen niets overeind. Maar één vraag liet hem niet meer los: hoe kan een instituut dat naastenliefde predikt, zich zo tegen zijn eigen mensen keren?

Het antwoord bleek tweeduizend jaar oud. Weterings steunt op autoriteiten als Hans Küng, Karen Armstrong en Frédéric Martel. Hij is geen historicus, wel iemand die een balans weet te lezen, en hij volgt het spoor van de macht: van de man die zijn leerlingen de voeten waste tot een Kerk die keizers kroonde, ketters verbrandde, aflaten verkocht en misbruik toedekte. Telkens keert hetzelfde patroon terug: controle over de waarheid, het geweten, het lichaam en het geld.

Wie katholiek is of was, leest een geschiedenis die in kerk en klas nooit werd verteld. Wie kritisch naar de samenleving kijkt, herkent een grammatica van de macht die niet bij de kerkdeur ophoudt: instituten die zichzelf beschermen in plaats van de mensen voor wie ze bestaan. Het probleem, laat Weterings zien, zit zelden in personen. Het zit in ‘heilige structuren en zondige systemen’.

En toch eindigt dit boek niet in de aanklacht. In het jaar van haar eeuwfeest staat de gemeenschap aan de Bredase Zandberglaan fier overeind, zonder het instituut.

Het geloof bleek groter dan zijn beheerders.