Vrijverklaard!

Op 1 juli 1863 werden de slaafgemaakten in Suriname vrijverklaard. Ze waren echter verplicht nog tien jaar door te werken onder het zogenoemde Staatstoezicht. Ze hadden nu burgerrecht en kregen loon, maar mochten niet gaan en staan waar ze wilden. Was dit dan nog steeds slavernij, maar onder een andere naam? Of begon in 1863 een nieuwe, fundamenteel andere fase in de geschiedenis van Surinaamse slaafgemaakten en hun nazaten?
In Vrijverklaard! duikt Alex van Stipriaan, kenner van Afro- Surinaamse geschiedenis, in deze nauwelijks onderzochte periode. Hij laat zien dat de emancipatie van de vrijverklaarden deel was van een proces dat werd gedragen en gevormd door henzelf: zij daagden bestaande machtsverhoudingen uit door te dreigen, te onderhandelen, te vertrekken naar een andere werkgever, te staken, en te streven naar een eigen stuk grond. Dit alles speelde zich af in de plantagedistricten en in de stad, in interactie met vele duizenden Chinese, Caribische en Madeirese contractmigranten.
Zo ontstaat een verrassend en complex beeld van een samenleving waarin de slavernij was afgeschaft, waarin koloniale dwang en racisme bleven bestaan, maar waarin Afro-Surinamers ook steeds nadrukkelijker hun eigen leven vormgaven.
 
Alex van Stipriaan (1954) is emeritus hoogleraar Caribische geschiedenis. Hij publiceerde eerder bij Boom Rotterdam in slavernij, waarvoor hij in 2022 de Dutilhprijs ontving.