Fit for the Future?

Zijn de Nederlandse politieke partijen fit for the future? Politieke partijen zijn onmisbaar in een vertegenwoordigende democratie, als verbindende schakel tussen de parlementaire politiek en de samenleving. Tegelijkertijd staat die schakelfunctie al geruime tijd onder druk. Partijen zijn losser geraakt van de samenleving, met dalende trends in ledentallen en veel grotere beweeglijkheid van de kiezer als oorzaak én gevolg. In dit proces zijn partijen juist méér georiënteerd geraakt op de overheid, die hen subsidie verstrekt om voort te kunnen bestaan. Politieke partijen, zo leert de geschiedenis, zijn echter flexibel en hebben een groot aanpassingsvermogen: zij passen zich aan de veranderende politieke en sociale omgeving aan, bijvoorbeeld wanneer zij mogelijkheden zien om hun electorale concurrentievermogen te vergroten of als zij onzekerheden of risico’s willen verkleinen.

Tegen de achtergrond van de afgenomen maatschappelijke worteling richt deze bundel zich op de impact van maatschappelijke trends, technologische ontwikkelingen en institutionele aanpassingen op de organisatie en het optreden van hedendaagse politieke partijen in Nederland. Experts uit de wetenschap en de politieke praktijk gaan na of ontwikkelingen als personalisering, professionalisering, mediatisering en regulering partijen kansen bieden om hun schakelfunctie te versterken, of daarvoor juist een risico vormen.

Uiteindelijk raakt de discussie over de toekomstbestendigheid van politieke partijen ook aan bredere vragen over de staat van de representatieve democratie: over de richting waarin zij zich ontwikkelt, haar kwaliteit en legitimiteit.

Er is eerder sprake van een reconfiguratie van het functioneren van de Nederlandse partijendemocratie dan van erosie.

Met bijdragen van Alyt Damstra, Afke Groen, Emilie van Haute, Carla Hoetink, Joop van Holsteyn, Galen Irwin, Léonie de Jonge, Petra de Koning, Ruud Koole, Sam Maasbommel, Susan E. Scarrow en Gerrit Voerman.

Het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP) van de Rijksuniversiteit Groningen organiseerde in 2024 ter ere van zijn vijftigjarig bestaan een lustrumcongres over de toekomstbestendigheid van de politieke partij in Nederland. Deze bundel brengt de inzichten van dit congres samen.